Микразім / Гэта цікава / Халецыстыт

Халецыстыт

 

  1. Што такое халецыстыт і чаму ен узнікае
  2. Што спрыяе развіццю халецыстыта
  3. Віды халецыстыта
  4. Як праяўляецца халецыстыт
  5. Ці апасны халецыстыт: магчымыя ўскладненні
  6. Дыягностыка
  7. Прынцыпы лячэння
  8. Прафілактыка

Халецыстыт з'яўляецца адным з найбольш распаўсюджанных захворванняў сучаснага чалавецтва. Ен дыягнастуецца ў сярэднім у 7-10% дарослага насельніцтва, а ў развітых краінах гэты паказальнік дасягае 15–20%. Прычым прызнакі халецыстыта ў апошнія дзесяцігоддзі ўсе часцей выяўляецца ў людзей працаздольнага ўзроста і нават у падлеткаў, тады як яшчэ ў першай палове ХХ стагоддзя гэта захворванне лічылася тыпічным для прадстаўнікоў старэйшых пакаленняў.

Што такое халецыстыт і чаму ен узнікае

Што такое халецыстыт і чаму ен узнікае

Халецыстыт – гэта захворванне, якое характаразуецца запаленнем сценак жаўцяка. Адпаведна з дзеючай Міжнароднай класіфікацыяй хвароб МКХ-10, яго адносяць да хвароб органаў стрававання, і пры пастаноўцы дыягназа карыстаюцца кодам К81.

У патагенезе халецыстыта вельмі значны 2 галоўныя фактары:

  • Застой жоўці (халестаз) у прасвеце жаўцяку, асабліва калі ен суправаджаецца унутрыжаўцяковай жоўцевай гіпертэнзіяй – падвышеннем ціску жоўці. Гэта прыводзіць да з'яўлення мікрапашкоджанняў, пагаршэння кровазабеспячэння тканак, змянення складу і канцэнтрацыі жоўці. Узнікаючае асэптычнае (неінфекцыйнае) запаленне паніжае ўстойлівасць склізістай абалонкі да інфекцыйных агентаў і схіляе да перахода працесу ў хранічную і ўскладненую форму.
  • Інфіцыраванне жоўці і сценкы жаўцяка. Запаленне жаўцяка звычайна мае бактэрыяльную прыроду, хаця ўзбуджальнікамі могуць быць таксама прасцейшыя, лябліі і нават гельмінты (паразітуючыя чарвякі), якія пранікаюць з кішачніка. Але гэта не значыць, што халецыстыт адносіцца да інфекцыйных і заразных захворванняў. У большай частцы выпадкаў у жаўцяке выяўляецца банальная змешаная умоўна-патагенная мікрафлора, якая ў вызначаных выпадках становіцца празмерна актыўнай і пачынае праяўляць агрэсію да тканак. Але магчыма і пранікненне ўзбуджальніка таксама з токам крыві і пасакі.

Адначасовая прысутнасць гэтых 2 узаемадапаўняючых умоў – асноўная прычына развіцця халецыстыта. Прычым запаленне, якое ўжо ўзнікла, падтрымлівае і ўзмацняе халестаз, што спрыяе пераходу захворвання ў хранічную стадыю. Гэта тлумачыцца схільнасцю да стварэння камянеў з жоўці, якая згарнулася, парушэннем праходнсці выводзячай пратокі з-за згорткаў склізі, павелічэннем унутрыжаўцяковага ціска за кошт выдзялення ў прасвет жаўцяка эксудата (вадкасці запаленчага паходжання), стварэннем спрыяльных умоў для размнажэння мікраарганізмаў.

Што спрыяе развіццю халецыстыта

Да схіляючых фактараў адносяцца:

  • Асабістыя анатамічныя асаблівасці жаўцяку ў выглядзе перагібу яго шыйкі, анамальнай формы, прысутнасці ўнутраных перагародак.
  • Фунцыянальныя парушэнні работы жоўцевыдзяляльнай сыстэмы (дыскінезія жоўцевыводзячых шляхаў). Іх развіццю спрыяюць стрэсавыя сітуацыі, неўратычныя рэакцыі, пераяданне, нізкая фізічная актыўнасць. У жанчын з парушаннямі гарманальнага фона і пад час цяжарнасці нярэдка істотна паніжаецца маторная актыўнасць унутраных органаў, што тлумачыцца дзеяннем падвышанай колькасці гармона – прагестерона.
  • Памылкі ў харчаванні: ужыванне смажанай і празмерна тлустай ежы, эпізоды выяўнага пераядання. У адказ на залішняе паступленне тлушчу правакуецца павышаная колькасць жоўці, якая расцягвае жаўцяк і застойваецца ў ім.
  • Прысутнасць панкрэатыту (запалення падстраўніцы). Жоўцявыводзячая і панкрэатычная пратокі ў большасці выпадкаў маюць агульную выводзячую атворыну, а часам нават зліваюцца сваімі канчатковымі ўчасткамі. Пры панкрэатыце нярэдка ўзнікае набраканне ў гэтай вобласці, што парушае аццек жоўці і стварае ўмовы для закідвання актывіраваных панкрэатычных ферментаў у жоўцевыя шляхі. Таму ў дастаткова вялікай частцы пацыентаў дыягнастуюць адначасова халецыстыт і панкрэатыт.
  • Беднае харчаванне, нерацыянальныя дыеты для паніжэння вагі з незбалансаваным дэфіцытным рацыенам, якія даводзяць да немагчымасці паступлення ежы прыродным шляхам. Пры паступленні ў стрававальную сістэму недастатковай колькасці харчовых рэчываў (асабліва тлушча) выпрацоўваецца вельмі малая колькасць халецыстакініна, які стымулюе скарачэнне сценак жоўцевыдзяляльнай сістэмы. Калі гэта сітуацыя назіраецца рэгулярна, развіваецца гіпатанія жаўцяку з застоем і згортваннем у ім жоўці.
  • Сцісканне жаўцяка звонку, што негатыўна сказваецца на яго скарачальнай здольнасці. Такое магчыма пры метыярызме, рэгулярным пераяданні, цяжарнасці, пухлінах у брушной паражніне і забрухавінным прасторы, павышаным унутрыгрудзінным ціску на фоне розных захворванняў легкіх.

Пэўнае значэнне маюць таксама парушэнні абмену рэчываў, затлусценне, згортванне жоўці на фоне абязводжвання рознага паходжання.

Віды халецыстыта

Па працягласці халецыстыт бывае вострым і хранічным. А працяглым працяканні з пераходам у хранічную стадыю гавораць, калі ў пацыента прыметы захворвання захоўваюцца больш 3 месяцаў. Пры гэтым ен можа не прад'яўляць ніякіх скаргаў, але па дадзеным абследвання ў стенцы жаўцяку і каля жаўцяковай абаломіны будуць выяўляцца прызнакі запалення.

Па характару паталагічнага працесу халецыстыт бывае:

  • Калькулезны (з наяўнасцю камянеў рознай велічыні і колькасці ў прасвеце жаўцяку) і некалькулезны (безкамяневы). Пры выяўленні камянеў дыягнастуюць жоўцекамяневую хваробу (ЖКХ), выкарыстоўваючы шыфр па МКХ-10 К80.
  • Катаральны, гнойны (флегманозны, гангрэнозны), некратычны.
  • Няўскладнены і ўскладнены, з перфарацыяй жаўцяку і бяз яе.

Востры халецыстыт – гэта заўседы прыпадак з ярка акрэсленай сімптаматыкай. А вось хранічны халецыстыт падзяляецца на некалькі форм:

  • Латэнтны ці схаваны, гэта амаль бязсімптомны варыянт захворвання, часта адзначаецца ў самым пачатку фарміравання хранічнага халецыстыта.
  • Адрыгваючы, для якога характэрна чаргаванне перыядаў абвастрэння халецыстыта і заціхання сімптаматыкі.
  • Безперапыннацякучы (персіструючы, манатонны), калі сімптомы ў той ці іншай ступені выразнасці прысутнічаюць амаль заўседы.

Як праяўляецца халецыстыт

Прыпадак вострага халецыстыта ці абвастрэнне хранічнага захворвання, якое ўжо маецца, часцей за ўсе правацуецца ўжываннем тлустай, смажнай, вострай, марынаванай ежы, пераяданнем, ужываннем алкаголю. Першыя сімптомы з'яўляюцца звычайна востра праз 2–3 часы пасля такіх памылак у харчаванні.

Клініка тыпічнага прыпадка халецыстыта ўключае:

  • Боль. Пры халецыстыце ў дарослых ен адчуваецца пераважна ў правым падрабрынні, можа аддаваць у правы бок, пад правую лапатку і ў правую частку паясніцы. Боль бывае настолькі інтэнсіўным, што прымушае хворага чалавека прымаць шкадуючую паставу і абмяжоўваць аб'ем рухаў. У гэтым выпадку гавораць аб развіцці жаўцяковай і печыўнай колькі. Але боль пры халецыстыце можа быць і не такім моцным, яго нярэдка апісваюць як цяжкасць у правым баку, схваткападобныя цягнучыя адчуванні, пачуцце распірання.
  • Дыспепсія (адзнакі парушання стрававання ў верхніх аддзелах страўнікава-кішачнага шляха). Часцей за ўсе з'яўляецца нудзь, паўторная небагатыя і не прыносячыя палегкі ваніты, пачуцце ўздуцця ў верхняй палове лелеху, сухасць ва рце, пустая (бяз ежы) адрыжка з кісла-горкім смакам. Пагаршаецца апетыт, змяняецца ўспрыманне смаку.
  • Павышэнне тэмпературы цела. Звычайна яна трымаецца ў мяжах 37–38°С, яе прырост можа сведчыць аб далучэнні ўскладненняў, пераходзе катаральнага працэса ў гнойны. Але павышаная тэмпература не з'яўляецца абавязковым сімптомам вострага халецыстыта, гэта скарэй універсальная рэакцыя на боль і запаленне.

Цяжка праходзячы прыпадак халецыстыта нярэдка суправаджаецца пачашчаным сэрцабіццем, пахаладзеннем ступняў і ручыц, з'яўленнем ліпучага пота і іншымі вегетатыўнымі рэакцыямі на выяўны балевы сіндром. У многіх хворых у хуткім часе прыяднаюцца прыметы панкрэатыта з болямі ў левым падрабрынні і парушэннем пераварвання ежы, паніжаецца руховая актыўнасць кішачніка.

Пры хранічным халецыстыце паміж прыпадкамі чалавек можа не адчуваць ніякага дыскамфорту ці ж часам пераносіць пачуцце цяжкасці ў правым падрабрынні ці ў правым баку праз 1–3 часы пасля памылак у харчаванні. А пры прысутнасці камянеў у жаўцяке болі могуць з'яўляцца пасля інтэнсіўнай фізічнай нагрузцы, асабліва пасля скачкоў і бега.

 

Ці апасны халецыстыт: магчымыя ўскладненні

Да магчымых ускладненняў халецыстыта адносяць:

  • Захлоп прасвета агульнай жоўцявай пратокі камнем, які выйшаў з жаўцяка (пры калькулезным халецыстыце), ці згорткам склізі, што прыводзіць да ўсмоктвання ў кроў павышанай колькасці біларубіна з развіццем падпечыўнай жаўтачцы.
  • Нагнойванне сабраўшайся жоўці, што прывядзе да фарміравання эмпіемы (абсцеса) жаўцяка.
  • Некроз (змярцвенне) ці гнойнае расплаўленне сценцы жаўцяка. Выхад яго змесціва ў брушную паражніну можа прывесці да апаснага жоўцявага перытаніта.
  • Уцягненне ў запаленне каляжаўцяковай абаломіны, што называюць перыхалецыстытам. У наступным гэта прыводзіць да фарміравання злучэння паміж сценкай жаўцяка і навакольнымі органамі, што яшчэ больш парушае яго маторыку і ўскладняе эвакуацыю жоўці.
  • Фарміраванне жоўцевых свішчаў – анамальных выхадаў з жаўцяка, якія могуць адкрывацца ў страўнік, розныя аддзелы кішачніка, брушную паражніну, у жоўцевыя ходы і нават на пярэднюю брухавінную сценку.

У некаторых выпадках халецыстыт прыводзіць да поўнай блакады жаўцяка з яго паступовым зморчваннем і змяншэннем. Пры гэтым фарміруецца стан, аналагічны постхалецыстэктамічнаму сіндрому пасля хірургічнага выдалення жаўцяка.

Дыягностыка

Аб'ектыўныя прыметы, які выяўляе лекар:

  • Сярэдняе напружанне і балючасць пры прамацанні (пальпацыі) лелеха ў левым падрабрынні.
  • Рэзкая лакальная балючасць у пункце жаўцяка.
  • Узмацненне болю пры пастукванні па краю правай рабрынай дугі (сімптом Ортнера).
  • Прысутнасць балючага пункта на шыі паміж ножцамі грудзіна-раменікава-музкавай цягліцы (фрэнікус-сімптом ці сімптом де Мюсі-Георгіяўскага).
  • Змяненні жаўцяка, якія выяўляюцца пры яго глыбокай пальпацыі (прышчыльненне, павелічэнне ў аб'еме, выяўная балючасць і паніжэнне рухомасці). Але пры выяўным болю лекар не заўседы можа паўнаценна прамацаць вобласць печывы.

Таксама звычайна адзначаюцца сухасць і абкладнасць языку, умеранае ўздуцце ў верхняй палове лелеха з-за рэфлектнага прыгнечання актыўнасці кішачніка. Пры пераходзе запалення з жаўцяка на навакольныя тканкі звычайна з'яўляюцца сімптомы раздражнення брухавіны ў правым падрабрынні. А ў выпадку гнойна-некратычнага працеса прыяднаюцца нарастаючыя прыметы інтаксікацыі, значна пагаршаецца агульны стан, болі ў лелеху прымаюць разліты характар.

Лабараторна-инструментыйная дыягностыка пры халецыстыце дазваляе ўдакладніць характар і выразнасць запалення, выявіць прысутнасць камянеў, адзначыць прысутнасць ускладненняў. Абследванне ўключае:

  • Агульны аналіз крыві, які паказвае прыметы запаленчых рэакцый (павышэнне ХСЭ, павелічэнне колькасці лейкацытаў з нарашчэннем у лейкаформуле іх палачкаядзерных форм).
  • Біяхімічнае даследванне крыві. Пры халецыстыце можа быць выяўленым падвышэнне білірубіна за кошт яго прамой (звязанай з белком) фракцыі, актывацыя печыўных проб (АлАТ і АсАТ), павышэнне лужнай фасфатазы (ЛФ), што будзе сведчыць аб застоі жоўці ва ўсей жоўцевыдзяляльнай сістэме з развіццем падпечыўнай механічнай жаўтачцы. А павелічэнне ўзроўню амілазы будзе гаворыць аб далучэнні ў працэс падстраўнікавай залозы.
  • УЗІ – найбольш просты, даступны метад, якім часта выкарыстоўваюцца для візуалізацыі змяненняў жаўцяка і выяўлення ў ім камянеў.
  • КТ (камп'ютарная томаграфія) і МРТ (магнітна-рэзанансная томаграфія) – найбольш дакладныя і тэхнічна складаныя метады візуалізацыі змяненняў з атрыманнем паслойных здымкаў.
  • Халецыстаграфія – рэнтгеналагічнае даследванне жаўцяка з увядзеннем рэнтгенакантрасных прэпаратаў унутрыжылава ці пераральна (праз рот).
  • Фракцыенае дуаденальнае шчупанне з узяццем порцыі жаўцяковай жоўці на біяхімічнае і бактералагічнае даследванне.
  • Гепатабілірная стынтыграфія, якая дазваляе выследзіць працэс стварання, накаплення і вывядзення жоўці. Выкарыстоўваецца нячаста, таму як не ўсе ўстановы маюць адпаведнае дарагое аснашчэнне.

Менавіта дадзеныя праведзенага даследвання дазваляюць лекару выбраць аптымальную схему лячэння халецыстыта.

Прынцыпы лячэння

Тактыка лячэння халецыстыта залежыць ад характару і выразнасці запалення, ад прысутнасці цяжкіх і патрабуючых хірургічнага ўмяшання ўскладненняў. Аперацыі могуць праводзіцца ў планавым і экстрэнам парадке з выкарыстаннем класічных і малаінвазіўных тэхналогій (напрыклад, эндаскапічна).

Пры мягка выяўным балевым сіндроме, здавальняючым агульным стане хворага і адсутнасці адзнак нагнаення тэрапія можа праводзіцца ў амбулаторных умовах. А вось захоўваючаяся больш за некалькі часоў печыўная колька, разлітыя болі, узрастаючая інтаксікацыя – аснова для тэрміновай гаспіталізацыі ў хірургічны стацыянар. У астатніх выпадках рашэнне аб мэтазгоднасці стацыянарнага лячэння прымаецца індывідуальна.

Кансерватыўная тэрапія вострай стадыі ўключае:

  • Лячэбная дыета (стол №5а, і затым №5), прычым у першыя 1–3 дні пры выяўнай печыўнай кольцы можа быць рэкамендавана галаданне.
  • Спазмалітычныя прэпараты ддя паніжэння тонусу сфінктэра ў шэйцы жаўцяка і палягчэння атока жоўці.
  • Антыбактэрыцыйныя сродкі для ліквідацыі інфекцыйнага фактара запалення.
  • Нестыроедныя супроцівазапаленчыя прэпараты для памяншэння запалення і набракання тканак, памяншэння болю. Яны таксама аказваюць гарачкапаніжальнае дзеянне.
  • Прэпараты-пракінэтыкі, якія рэгулююць маторыку страўніка тонкага кішачніка, аказваюць супроціваванітнае дзеянне.
  • Абязбольваючыя ненаркатычныя сродкі як сімптаматычная тэрапія на перыяд выразнага болю.
  • Ферментныя прэпараты для кампенсацыі адначасовай ферментнай недастатковасці, паляпшэння пераварвання і засваення пажыўных рэчываў, памяншэння функцыянальная нагрузкі на падстраўнікавую залозу. З гэтай мэтай пры халецыстыце прызначаецца Мікразм®, які мае натуральнае паходжанне і высокі ўзровень бяспекі. У склад яго ферментаў уваходзіць ліпаза, якая палягчае засваенне тлушча ва ўмовах парушанага жоўцевыдзялення і тым самым памяншае выразнасць звязаных з халецыстытам кішачных здольнасцяў.
  • Некаторыя віды фізіятэрапіі, але пры абвастрэнні хранічнага халецыстыта яны прымяняюцца з асабістай асцярожнасцю.

Пасля купіравання сімптомаў вострага халецыстыта рэкамендавана працягваць прытрымлівацца дыеты, працягваць прымаць прэпараты, скончыць курс спазмалітычнай тэрапіі. Па рашэнні лекара ў гэты перыяд могуць быць таксама прызначаны жоўцегоныя сродкі, якія ўзмацняюць вытварэнне жоўці (халерэтыкі) ці стымулююць яе выдзяленне (халакінетыкі ці холагога).

Аснова лячэння хранічнага халецыстыта пасля абвастрэння – дыета, ужыванне ферментных прэпаратаў пры памылках у харчаванні і з'яўленні прызнакаў парушэння стрававання, прымяненне мінеральных вод і іншыя віды бальнеалагічнага лячэння. Пры прысутнасці камянеў у жаўцяке ацэньваецца мэтазгоднасць выдалення ўсяго жаўцяка ці толькі канкрэментаў з прасвета, апаратнай літатрыпсіі (бескантактнага драблення камянеў). У некаторых выпадках бывае рэзультатыўнай літалітычная тэрапія для паступовага разбурэння жоўцевых канкрэментаў.

Прафілактыка

Прафілактыка халецыстыта ўключае пазбяганне правакуючых фактароў, сваечасовае лячэнне ачагоў вострай і хранічнай інфекцыі, граматнае лячэнне панкрэатыта. Пры падвышаных разыках застоя жоўці і камняўтварання рэкамендаваны рэгулярны УЗ-кантроль і індывідыйны падбор прафілактычных мерапрыемств.

У большасці выпадкаў пры сваечасовым і граматным лячэнні прыпадак халецыстыта можна купіраваць кансерватыўным шляхам, неабходна выконваць рэкамендацыі лекара для папярэджвання адрыга і прафілактыкі перахода працэса ў хранічную і ўскладненую стадыю.

Важна: перад ужываннем азнаемцесь з інструкцыяй ці пракансультуйцесь з Вашым лекарам.

МАЮЦЦА СУПРАЦЬПАКАЗАННІ. ПЕРАД УЖЫВАННЕМ ВЫВУЧЫЦЕ ІНСТРУКЦЫЮ АБО ПАРАЙЦЕСЯ СА СПЕЦЫЯЛІСТАМ
З інфармацыяй азнаёмлены(ая), схаваць