Ферменты

  1. Агульныя ўласцівасці ферментаў
  2. Класіфікацыя
  3. Стрававальныя ферменты
  4. Роля замяшчальнай тэрапіі прэпаратам «Мікразм»

Жыцце любога арганізма магчыма дзякуючы праходзячым у ім працэсам абмену рэчываў. Гэтымі рэакцыямі кіруюць прыродныя каталізатары, ці ферменты. Другая назва гэтых рэчываў – энзімы. Тэрмін «ферменты» паходзіць ад латынскага fermentum, што значыць «закваска». Паняцце з'явілася гістарычна пры вывучэнні працэсаў браджэння.

браджэнне з выкарыстаннем дрожджаў – тыповы прыклад ферментатыўнай рэакцыі
Мал. 1 – браджэнне з выкарыстаннем дрожджаў – тыповы прыклад ферментатыўнай рэакцыі.

Чалавецтва даўно карыстуецца карыснымі ўласцівасцямі ферментаў. Напрыклад, ужо шмат стагоддзяў з малака з дапамогай сычужнага фермента вырабляюць сыр.

Ферменты адрозніваюцца ад каталізатараў тым, што дзейнічаюць у жывым арганізме, тады як каталізатары – у нежывой прыродзе. Галіна біяхіміі, якая вывучае гэтыя важнейшыя для жыцця рэчывы, называецца энзімалогіяй.

Агульныя ўласцівасці ферментаў

Ферменты з'яўляюцца малекуламі бялковага паходжання, якія ўзаемадзейнічаюць з рознымі рэчывамі, паскараючы іх хімічнае ператварэнне па азначанаму шляху. У кожным ферменце есць актыўны цэнтр, які прыяднаецца да субстрата, і каталітычны ўчастак, які запускае ту ці іншую рэакцыю. Гэтыя рэчывы паскараюць праходзячыя ў арганізме біяхімічныя рэакцыі без павышэння тэмпературы.

Асноўныя ўласцівасці ферментаў:

  • спецыфічнасць: здольнасць фермента дзейнічаць толькі на спецыфічны субстрат, напраклад, ліпазы – тлушч;
  • каталітычная эфектыўнасць:здольнасць ферментатыўных бялкоў паскараць біялагічныя рэакцыі ў сотні і тысячы разоў;
  • здольнасць да самарэгулявання: у кожнай клетцы выпрацоўка і актыўнасць ферментаў вызначаецца сваеасаблівым ланцугом ператварэнняў, які ўплывае на здольнасць гэтых бялкоў зноў сінтэзіравацца.

Ролю ферментаў у арганізме чалавека немагчыма пераацэніць. У той час, калі яшчэ толькі адкрылі структуру ДНК, гаворылі, што адзін ген адказвае за сінтэз аднаго бялка, які ўжо вызначае нейкую пэўную прымету. Цяпер гэта сцвярджэнне звучыць так: «Адзін ген – адзін фермент – адна прымета». Гэта значыць без актыўнасці ферментаў у клетцы жыцце не можа існаваць.

Класіфікацыя

У залежнасці ад ролі ў хімічных рэакцыях есць такія класы ферментаў:

Класы

Асаблівасці

Аксірэдуктазы

Каталізуюць затляненне сваіх субстратаў, пераносячы электроны ці атамы вадароду

Трансферазы

Прымаюць удзел у пераносе хімічных груп з аднаго рэчыва ў іншае

Гідралазы

Расшчэпліваюць буйныя малекулы на больш дробныя, дабаўляючы да іх малекулы вады

Ліязы

Каталізуюць расшчапленне малекулярных сувязей без працэса гідролізу

Ізамеразы

Актывіруюць перастаноўку атамаў у малекуле

Лігазы (сінтэтазы).

Утвараюць сувязі з атамамі вуглярода, выкарыстоўваючы энергію АТФ

 

У жывым арганізме ўсе ферменты падзяляюцца на ўнутры- і пазаклетачныя. Да ўнутрыклетачных адносяцца, напрыклад, ферменты печывы, якія ўдзейнічаюць у рэакцыях абяшкоджвання розных рэчываў, прыходзячых з крывей. Яны выказваюцца ў крыві пры пашкоджанні органа, што дапамагае ў дыягностыцы яго захворванняў.

Унутрыклетачныя ферменты, якія з'яўляюцца маркерамі пры пашкоджанні ўнутраных органаў:

  • печыва – аланінамінатрансефраза, аспартатамінатрансфераза, гама-глютамілтранспептыдаза, сарбітдэгідрагеназа;
  • ныркі – лужная фасфатаза;
  • чалясніца – кіслая фасфатаза;
  • сардэчная цягліца – лактатдэгідрагеназа.

Унутрыклетачныя ферменты выдзяляюцца залозамі ў знешняе асяроддзе. Асноўныя з іх вытвараюцца клеткамі сліннай залозы, страўнікавай стенцы, падстраўніавай залозы, кішачніка і актыўна ўдзельнічаюць у страваванні.

Стрававальныя ферменты

Стрававальныя ферменты – гэта бялкі, якія паскараюць расшчапленне буйных малекул, уваходзячых у склад ежы. Яны падзяляюць такія малекулы на больш дробныя фрагменты, якія лягчэй засвайваюцца клеткамі. Асноўныя тыпы стрававальных ферментаў – пратеазы, ліпазы, амілазы.

Асноўная стрававальная залоза – падстраўнікавая. Яна выпрацоўвае большасць гэтых ферментаў, а таксама нуклеаз, расшчапляючыя ДНК і РНК, пептыдаз, якія ўдзельнічаюць ва ўтваранні свабодных амінакіслот. Прычым нязначная колькасць утвараючыхся ферментаў здольна «апрацаваць» вялікі аб'ем ежы.

Пры ферментатыўным расшчапленні пажыўных рэчываў выдзяляецца энергія, якая выдаткоўваецца для працесаў абмена рэчываў і жыццядзейнасці. Без удзелу ферментаў падобныя працесы праходзілі бы задужа павольна, не забяспечвая арганізм дастатковым энергітычным запасам.

Акрамя таго ўдзел ферментаў у працесе стрававання забяспечвае распад пажыўных рэчываў да малекул, здольных праходзіць праз клеткі кішачнай стенцы і паступаць у кроў.

Амілаза

Амілаза выпрацоўваецца сліннымі залозамі. Яна дзейнічае на крухмал ежы, якая складаецца з доўгага ланцуга малекул глюкозы. У выніку дзеяння гэтага фермента ўтвараюцца ўчасткі, якія ствараюцца з двух звязаных малекул глюкозы, гэта значыць фруктоза, і іншыя караткаланцужныя вугляводы. У далейшым яны метабалізуюцца да глюкозы ў кішачніке і адтуль усмоктваюцца ў кроў.

Слінныя залозы расшчапляюць толькі частку крухмала. Амілаза сліны актыўна на працягу кароткага часу, пакуль ежа перажоўваецца. Пасля пападання ў страўнік фермент інактывіруецца яго кіслым змесцівам. Большая частка крухмала расшчапляецца ўжо ў 12- перснай чарове дзякуючы дзеянню панкрэатычнай амілазы, якая выпрацоўваецца падстраўнікавай залозай.

Амілаза пачынае расшчапленне крухмалa
Мал. 2 – Амілаза пачынае расшчапленне крухмала.

Кароткія вугляводы, якія стварыліся дзякуючы дзеянню панкрэатычнай амілазы, трапляюць у тонкі кішачнік. Тут з дапамогай мальтазы, лактазы, сахаразы, дэкстрыназы яны расшчапляются да малекул глюкозы. Нерасшчапляючаяся ферментами клятчатка выводзіцца з кішачніка з лайнавымі масамі.

Пратэязы

Бялкі ці пратэіны – істотная частка чалавечага рацыена. Для іх расшчаплення неабходны ферменты – пратэязы. Яны адрозніваюцца па месцу сінтэза, субстратам і іншымм характарыстыкам. Некаторые з іх актыўны ў страўніке, напрыклад, пепсін. Іншыя выпрацоўваюцца падстраўнікавай залозай і актыўны ў прасвеце кішачніка. У самой залозе выдзяляецца неактыўны папярэднік фермента – хіматрыпсінаген, які пачынае дзейнічаць толькі пасля змешвання з кіслым харчовым змесцівам, ператвараясь у хіматрыпсін. Такі механізм дапамагае пазбегнуць самапашкоджання пратеазамі клетак падстраўнікавай залозы.

Ферментатыўнае расшчапленне бялкоў
Мал. 3 — Ферментатыўнае расшчапленне бялкоў.

Пратеязы расшчапляюць харчовыя бялкі на больш мелкія фрагменты – поліпептыды. Ферменты – пептыдазы разбураюць іх да амінакіслот, якія засвайваюцца ў кішачніке.

Ліпазы

Харчовы тлушч разбураецца ферментамі-ліпазамі, якія таксама выпрацоўваюцца падстраўнікавай залозай. Яны расшчапляюць малекулы тлушчу на тлушчавыя кіслоты і гліцэрын. Такая рэакцыя патрабуе прысутнасці ў прасвеце 12-перснай чаровы жоўці, якая ўтвараецца ў печыве.

Ферментатыўны гідроліз тлушчу
Мал. 4 — Ферментатыўны гідроліз тлушчу.

Роля замяшчальнай тэрапіі прэпаратам «Мікразім»

Для многіх людзей з парушэннем стрававання, перш-наперш з захворваннямі падстраўнікавай залозы, прызначэнне фенментаў забяспечвае функцыянальную падтрымку органа і паскарае працэсы ачуньвання. Пасля купіравання прыпадка панкрэатыта ці іншай вострай сітуацыі ўжыванне ферментаў можна спыніць, таму як арганізм самастойна аднаўляе іх вытварэнне.

Працяжнае ўжыванне ферментатыўных прэпаратаў неабходна толькі пры цяжкай знешневытваральнай недастатковасці падстраўнікавай залозы.

Адным з найбольш фізіялагічных па свайму складу з'яўляецца прэпарат «Мікразім». У яго склад уваходзяць амілаза, пратэязы і ліпаза, якія змяшчаюцца ў панкрэатычным соке. Таму няма неабходнасці асобна падбіраць, які фермент трэба выкарыстоўваць пры розных захворваннях гэтага органа.

Паказанні для выкарыстання гэтага лякарства:

  • хранічны панкрэатыт, мукавісцыдоз і іншыя прычыны недастатковага вытварэння ферментаў падстраўнікавай залозы;
  • запаленчыя захворванні печывы, страўніка, кішачніка, асабліва пасля аперацый на іх, для больш хуткага аднаўлення стрававальнай сыстэмы;
  • памылкі ў харчаванні;
  • парушэнне функцыі жавання, напрыклад, пры стаматалагічных захворваннях ці пры маларуховасці пацыента.

Ужыванне стрававальных ферментаў са замяшчальнай мэтай дапамагае пазбегнуць уздуцця лелеха, вадкага прыседака, боляў у лелеху. Апрача гэтага пры цяжкіх хранічных захворваннях падстраўнікавай залозы Мікразім поўнасцю прымае на сябе функцыю расшчаплення пажыўных рэчываў. Таму яны могуць бесперашкодна засвайвацца ў кішачніке. Гэта асабліва важна для дзяцей, якія хварэюць на мукавісцыдоз.

 

Важна: перад ужываннем азнаемцесь з інструкцыяй ці пракансультуйцесь з Вашым лекарам.

МАЮЦЦА СУПРАЦЬПАКАЗАННІ. ПЕРАД УЖЫВАННЕМ ВЫВУЧЫЦЕ ІНСТРУКЦЫЮ АБО ПАРАЙЦЕСЯ СА СПЕЦЫЯЛІСТАМ
З інфармацыяй азнаёмлены(ая), схаваць